Innowacyjne działania metodyczne – Renata Gozdecka (skrót)

WYDARZENIA

Wśród podstawowych obowiązków każdego nauczyciela ważne miejsce powinna zajmować potrzeba stałego doskonalenia swoich umiejętności nauczycielskich. Rutyna, będąca często rezultatem zmęczenia zawodowego, jakie rodzi się w wyniku osobistego zaangażowania w relacje z drugim człowiekiem (na którą w szczególności narażona jest ta grupa zawodowa), nie sprzyja rozwojowi i skutecznemu nauczaniu – gasi entuzjazm i chęć twórczej, nowatorskiej aktywności. Poszukiwanie nowych rozwiązań metodycznych – obok samokształcenia i doskonalenia – może okazać się niezwykle pomocne w przeciwdziałaniu temu niepokojącemu procesowi . Wszystkie działania pedagogiczne, które wdraża nauczyciel do swojej pracy zawodowej i które odnoszą się do nowych rozwiązań w zakresie treści nauczania, metod ich przekazu, czy też zastosowania nowoczesnych środków dydaktycznych, to cechy charakteryzujące innowacyjnego nauczyciela.
Nauczyciel innowacyjny, poszukujący nowych rozwiązań metodycznych,
przeciwdziałający odtwórczej pracy, przeciwstawiający się schematyzmowi dydaktycznemu, który sprzyja powielaniu nieskutecznych metod pracy, to – niestety – niewielki odsetek pracujących współcześnie nauczycieli. Zatem bardzo ważne jest, aby nauczyciele byli świadomi konieczności podnoszenia poziomu edukacji zgodnie z rozwojem dyscypliny. Działania innowacyjne powinny się skupiać – na co zwraca uwagę Franciszek Bereźnicki – na wielu ważnych obszarach, spośród których na szczególne podkreślenie zasługują: projektowanie zajęć, podczas których efektywnie wykorzystują środki audiowizualne, komputery w nauczaniu, stosują metody aktywizujące, rozwijają twórcze myślenie,
umiejętności pracy z uczniami zdolnymi oraz doskonalą lekcje przez innowacyjne planowanie metodyczne.
Planowanie szkolnych zajęć zgodnie z osiągnięciami współczesnej dydaktyki to niezbędna umiejętność w działaniach profesjonalnego pedagoga.
Krzysztof Kruszewski planowanie działań edukacyjnych ujmuje w trzech etapach: planowania kierunkowego, wynikowego i metodycznego i w świetle literatury należy je uznać za najpopularniejsze rodzaje planowania. Planowanie kierunkowe ma na celu łączenie celów poznawczych kształcenia z celami motywacyjnymi oraz właściwy dobór materiału nauczania. Planowanie wynikowe powinno określać hierarchię wymagań programowych w związku z kolejnymi tematami zajęć, zaś trzeci rodzaj planowania, metodycznego, jako wytyczającego przebieg zajęć edukacyjnych, wieńczony jest planem działań, zwanym powszechnie
scenariuszem.
. Podobną klasyfikację przedstawia Czesław Kupisiewicz, który
dodatkowo wyróżnia trzy rodzaje planów dydaktycznych: roczne, okresowe
i pojedynczych lekcji (czy – jak czytamy u Wincentego Okonia – codzienne)
Planowanie metodyczne nadaje kierunek realizacji lekcji czy innego typu zajęć edukacyjnych i jest niezbędnym warunkiem skutecznego nauczania i uczenia się. Powszechnie spotyka się różne określenia terminologiczne, dotyczące nazwy dokumentu zawierającego mniej lub bardziej szczegółowy zapis planowania metodycznego nauczyciela. Począwszy od planu, który najczęściej ramowo określa tok nauczania, poprzez konspekt, który w nieco bardziej szczegółowy sposób ukazuje różne dane dotyczące lekcji
, często zamiennie nazywany scenariuszem, na bardzo szczegółowym planie metodycznym zajęć edukacyjnych, jak nazywa to Kruszewski, kończąc. Jak widać wielu dydaktyków stosuje nazewnictwo zamiennie, zatem przyjmuje się, iż w dalszej części niniejszego
artykułu będzie używany termin „scenariusz”, jako najbardziej szczegółowa forma planowania, zawierająca możliwie jak najwięcej danych o lekcji, które przekażą czytelnikowi (czyli w przypadku publikacji innemu nauczycielowi) możliwie jak najbardziej szczegółowy obraz zajęć.
Scenariuszy lekcji – jako że najczęściej obrazują indywidualne pomysły
nauczycieli – nie cechuje ujednolicona forma. Ważne jest, aby zawierały one pewne stałe ogniwa, warunkujące rozwinięcia poszczególnych punktów ogólnego zarysu. Poza oczywistymi danymi, takimi jak klasa, do której uczęszczają uczniowie, czy temat lekcji, niezbędnym elementem scenariusza jest sformułowanie w określonych kategoriach celów lekcji. Zakładając zmiany, jakie nauczyciel zamierza uzyskać w wyniku nauczania, scenariusze zawierają sformułowane w terminach operacyjnych cele nauczania. Bolesław Niemierko wyróżnia dwa rodzaje celów kształcenia: ogólne, które wskazują kierunki dążenia ucznia i operacyjne – niezwykle często stosowane w różnego rodzaju dokumentach,
jak podstawa programowa kształcenia ogólnego czy standardy wymagań oraz oczywiście w scenariuszach lekcji . Niemierko dostrzega zarówno zalety, jak i wady takiego formułowania celów. Niewątpliwie pozwala to na jednoznaczne określenie działań, może wpływać na motywację, zarówno uczniów, jak i nauczyciela, aczkolwiek pochłania sporo czasu i narzuca konieczność ścisłego nawiązywania do treści szczegółowych lekcji, co może skutkować przesadnym sformalizowaniem czynności.
Kolejnym niezbędnym elementem w scenariuszu są uszczegółowione metody nauczania, ściśle nawiązujące do poszczegółowych elementów lekcji i niewątpliwie – przy ich prawidłowym doborze – warunkujące sukces dydaktyczny.
Niezbędne w tym celu mogą okazać się właściwie dobrane pomoce dydaktyczne, szczególnie te, które w sposób autorski i twórczy opracowuje nauczyciel na potrzeby konkretnej lekcji.
Jak uwidacznia cytowana literatura oraz praktyka zawodowa, nie można
określić sztywnych reguł konstruowania planów metodycznych.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *